Czy Chorwacja, Turcja, Ukraina są gotowe do przyjęcia całości dorobku prawnego UE ( z perspektywy Austrii).

Tomasz Kwiatkowski

Wstęp – warunki przystąpienia do UE

Każde państwo europejskie, które kieruje się zasadami wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz praworządności, może ubiegać się o członkostwo w Unii Europejskiej. Kryteria przystąpienia określono w Traktacie o Unii Europejskiej (Artykuł 6, Unia opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolnościach  państwa prawnego, które są wspólne dla państw członkowskich.”, Artykuł 49 „Każde państwo europejskie, które szanuje zasady określone w artykule 6 ustęp 1, może się ubiegać o członkostwow Unii.”). Z chwilą złożenia przez dane państwo wniosku o członkostwo oficjalnie rozpoczyna się długi proces, będący kontynuacją ścisłej dwustronnej współpracy danego państwa z UE. Przyjęcie wniosku pociąga za sobą szereg procedur oceny ze strony UE, w wyniku których dany kraj może, ale nie musi, zostać zaproszony do członkostwa w UE. Tempo tego procesu zależy jedynie od postępów danego państwa w osiąganiu wspólnych celów. Wniosek o członkostwo dany kraj składa Radzie Unii Europejskiej. Po zasięgnięciu formalnej opinii Komisji Europejskiej na temat tego kraju, Rada UE podejmuje decyzję w sprawie przyjęcia lub odrzucenia wniosku. Jeśli Rada UE jednogłośnie udzieli mandatu negocjacyjnego, następuje oficjalne rozpoczęcie negocjacji między kandydatem a wszystkimi państwami członkowskimi. Dla każdego kraju kandydującego ustala się ramy negocjacyjne, które obejmują ogólne wytyczne negocjacyjne. Dzięki instrumentowi zwanemu partnerstwem dla członkostwa, UE określa reformy i działania dostosowawcze, które kraj kandydujący musi podjąć, aby dołączyć do Unii Europejskiej. Negocjacje pomiędzy państwami członkowskimi i krajami kandydującymi prowadzone są na szczeblu ministrów i ambasadorów. Skoncentrowane są wokół warunków i kalendarza przyjęcia, wprowadzenia w życie oraz egzekwowania przez kandydata wszystkich obowiązujących w UE zasad i przepisów. Jednak zanim rozpoczną się negocjacje, państwa ubiegające się o członkostwo muszą spełnić ściśle określone kryteria, tzw. kryteria kopenhaskie, które Rada Europejska określiła w Kopenhadze w grudniu 1993 r. i zgodnie z którymi państwa kandydujące muszą spełnić:

§         Kryterium polityczne: stabilne instytucje gwarantujące demokrację, rządy prawa, przestrzeganie praw człowieka oraz poszanowanie i ochronę mniejszości;

§         Kryterium ekonomiczne: sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową, jak również dostateczną zdolność do sprostania presji konkurencji i siłom rynkowym na obszarze Unii.

§         Kryterium przyjęcia dorobku prawnego: zdolność do przyjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa, w tym wypełniania celów Unii; a także administrację publiczną zdolną do stosowania i egzekwowania prawa unijnego w praktyce.

Kraje kandydujące muszą przyjąć wspólny dorobek prawny Unii, który jest zbiorem unijnych przepisów ustawowych i wykonawczych obowiązujących w Unii tzw. acquis communautaire (skumulowane prawo unijne).

Chorwacja

Austria daje silne poparcie Chorwacji na drodze ku integracji europejskiej i chciałaby, aby członkostwo w UE zostało przez nią osiągnięte jak najszybciej – tak powiedział austriacki kanclerz Alfred Gusenbauer podczas bilateralnego spotkania /czerwiec 2008r/ i  prezydenta Stjepana Mesića oraz premiera Ivo Sanadera w Wiedniu. Szef austriackiego gabinetu powołał się przy tym na słowa przewodniczącego Komisji Europejskiej, Jose Manuela Barroso, który stwierdził, że Zagrzeb może zakończyć negocjacje stowarzyszeniowe już latem 2009 roku. Kanclerz przypomniał również, że Austria od samego początku istnienia niepodległej Chorwacji, od 1991 roku, niezależnie od konfiguracji politycznych sprawujących władzę w Wiedniu i Zagrzebiu, była najbliższym sojusznikiem adriatyckiego kraju i opowiadała się za jego wejściem do struktur euroatlantyckich. W sekcji dotyczącej współpracy gospodarczej, premierzy obydwu sąsiednich krajów opowiedzieli się za tym, aby firmy z Austrii i Chorwacji występowały wspólnie na rynkach trzecich.

Po wizycie w Austrii w marcu 2010 roku nowo wybranego, chorwackiego prezydenta Ivo Josipovića, chorwackie media donosiły, że po pomyślnym zakończeniu negocjacji akcesyjnych z Brukselą jeszcze w 2010 roku, Chorwacja może już za 2 lata stać się pełnoprawnym członkiem UE . Prezydent Austrii podczas tego spotkania podkreślił, iż w jego ocenie Chorwaci zdołają zakończyć negocjacje akcesyjne z UE. Otworzyłoby to drogę do wejścia kraju w skład Unii już w 2012 roku.

Prezydent Chorwacji podkreślił ze swojej strony olbrzymie poparcie, jakie władze w Wiedniu udzielały Chorwacji przez 19 lat jej niezależnego bytu państwowego i przypomniał, że Austria była jednym z pierwszych krajów świata, które uznały chorwacką niepodległość. Prezydent Chorwacji zapewnił, iż w końcowej fazie negocjacji z Brukselą, Zagrzeb będzie kontynuować reformy wymiaru sprawiedliwości, administracji publicznej oraz walkę z korupcją, dziedziny, które Komisja Europejska uważa za swoistą „piętę Achillesową” Chorwatów na drodze eurointegracji.

Ważnym aspektem rozmów w Wiedniu była również kwestia dwustronnych relacji Chorwacji z sąsiednią Słowenią, które przez ostatnie lata zakłócał nierozwiązany spór o rozgraniczenie granicy morskiej na Zalewie Pirańskim na północnym Adriatyku oraz niewielkich obszarów lądowych wokół brzegów rzek Mura i Dragonja. W 2010 roku premierzy Chorwacji i Słowenii osiągnęli porozumienie, iż rozwiązanie sporu zostanie przekazane do międzynarodowego arbitrażu. Pomimo tego faktu, Słoweńcy w dalszym ciągu blokują otwarcie trzech rozdziałów w negocjacjach akcesyjnych Chorwacji z UE, w tym bloku dotyczącego zagranicznej polityki bezpieczeństwa i obrony. Prezydent Chorwacji ocenił, że na najbliższej międzyrządowej konferencji dotyczącej chorwackiej euroakcesji w kwietniu 2011 r. w Brukseli, Słoweńcy zrezygnują z blokady. Oceniając stan współpracy gospodarczej strona chorwacka podkreśliła, iż Austria pozostaje najważniejszym inwestorem zagranicznym w adriatyckim kraju, a wzajemnej wymiany handlowej nie był w stanie zahamować nawet globalny kryzys gospodarczy. Austriacy podkreślili z kolei, iż obydwa kraje zastosowały zbieżną strategię walki z kryzysem, działania na rzecz stabilności budżetowej oraz zmniejszanie bezrobocia.

W grudniu 2010 r, na spotkaniu kanclerza Austrii Wernera Faymanna z premierem Chorwacji rozmowy dotyczyły wymagań, jakie stoją jeszcze przed Chorwacją w związku z wstąpieniem do UE. Wśród nich są dalsze prace nad poprawą systemu sprawiedliwości i konkurencyjnością. Austria jest jednym z głównych inwestorów w Chorwacji i zdaniem polityków wzajemna współpraca gospodarcza będzie się poszerzać.

W 2011 roku Chorwacja weszła w ostatnią fazę negocjacji akcesyjnych z UE. Zarazem na listopad–grudzień zaplanowano przeprowadzenie wyborów parlamentarnych, które w związku ze spadającym poparciem społecznym dla rządu Jadranki Kosor i jej partii Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ) najprawdopodobniej doprowadzą do przejęcia władzy przez lewicową opozycję. Z tego względu głównym celem rządu jest zakończenie negocjacji akcesyjnych w pierwszej połowie roku oraz podpisanie traktatu akcesyjnego i przeprowadzenie referendum unijnego przed wyborami parlamentarnymi (w trakcie polskiej prezydencji w Radzie UE). HDZ zakłada, że jedynie sukces związany z zakończeniem negocjacji akcesyjnych może zwiększyć jej szanse na dobry wynik w nadchodzących wyborach. Jednocześnie obawiając się dalszego spadku poparcia rząd będzie unikał podejmowania kontrowersyjnych społecznie decyzji i reform, szczególnie w sferze gospodarczej. Podjęcie takich działań mogłoby także spowodować wzrost eurosceptycyzmu wśród chorwackiego społeczeństwa i odrzucenie akcesji w referendum. Władze w Zagrzebiu mają nadzieję, że wdrażana obecnie strategia antykorupcyjna i reforma sądownictwa oraz zaawansowanie w procesie dostosowania do uwarunkowań unijnych wystarczą do zakończenia negocjacji. Biorąc pod uwagę wysokie poparcie dla członkostwa Chorwacji ze strony państw i instytucji unijnych, strategia ta ma szansę powodzenia. Tym bardziej że dalsze przedłużanie negocjacji pogłębiłoby niechęć społeczeństwa chorwackiego do UE oraz byłoby złym sygnałem dla pozostałych państw bałkańskich aspirujących do członkostwa w UE. Dla samej Chorwacji podporządkowanie polityki zakończeniu negocjacji w pierwszej połowie roku może być jednak niekorzystne w dłuższej perspektywie, gdyż odsuwa w czasie przeprowadzenie strukturalnych reform.

Ważne daty:

§         Listopad 2000 r. – Na szczycie w Zagrzebiu zapoczątkowano proces stabilizacji i stowarzyszenia dla pięciu krajów z Europy Południowo-Wschodniej, w tym Chorwacji

§         29 października 2001 r. – podpisano układ o stabilizacji i stowarzyszeniu

§         21 lutego 2003 r. – Chorwacja złożyła wniosek o członkostwo w UE

§         Czerwiec 2004 r. – Rada Europejska potwierdziła status Chorwacji jako kraju kandydującego

§         Grudzień 2004 r. – Rada Europejska wyznaczyła 17 marca 2005 r. jako datę rozpoczęcia negocjacji pod warunkiem pełnej współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii.

§         1 lutego 2005 r. – wejście w życie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

§         12 lutego 2008 r. – Rada zatwierdziła nowe Partnerstwo dla członkowstwa. 30 czerwca 2010 r. − Otwarto negocjacje w trzech ostatnich rozdziałach.

Chorwacja poczyniła zadowalające postępy w kierunku spełnienia kryteriów członkostwa, zaś negocjacje w sprawie przystąpienia weszły w ostatni etap.

Wnioski

Wzrosła zdolność Chorwacji do podjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa. Przygotowania do spełnienia wymogów UE posuwają się naprzód w stałym tempie, a stopień dostosowania przepisów do prawodawstwa UE w większości sektorów jest wysoki. W większości dziedzin odnotowano dalszy postęp, w tym w rozdziałach, w których poziom dostosowania jest już wysoki. Niezbędne jest podjęcie dodatkowych wysiłków w niektórych obszarach w celu wzmocnienia potencjału administracyjnego, niezbędnego dla właściwego wykonania dorobku prawnego. Odnotowano zadowalające postępy w obszarze swobodnego przepływu towarów; zaawansowane jest dostosowanie do dorobku prawnego UE w tym rozdziale. Niezbędne są jednak dalsze starania, w szczególności dotyczące ocen zgodności, metrologii i nadzoru rynku. Chorwacja powinna zakończyć proces dostosowania ustawodawstwa do dorobku prawnego UE oraz wzmocnić potencjał wykonawczy. Zadowalające postępy odnotowano w obszarze swobodnego przepływu pracowników, zadowalający jest również poziom dostosowania prawa w tym zakresie. Niezbędne są dalsze starania, przede wszystkim na rzecz wzmocnienia koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego. Osiągnięto postępy w obszarze prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, przede wszystkim w odniesieniu do wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych i usług pocztowych. Ogólnie rzecz biorąc, dostosowanie ustawodawstwa do dorobku prawnego UE jest zadowalające. Niezbędne jest zwiększenie wysiłków na rzecz dokończenia dostosowania, przede wszystkim w zakresie wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych i transponowania dyrektywy o usługach. Należy kontynuować prace nad zwiększeniem potencjału administracyjnego. Dokonano dalszych postępów, dostosowując dorobek prawny w dziedzinie swobodnego przepływu kapitału. Niezbędne są dalsze starania w celu zakończenia liberalizacji przepływu kapitału oraz konsolidacji wykonania przepisów przeciwdziałających zjawisku prania pieniędzy. Odnotowuje się dobre postępy w obszarze zamówień publicznych; przede wszystkim główne zainteresowane strony są w stanie – dzięki poprawie potencjału – koordynować i wdrażać politykę w dziedzinie zamówień publicznych. W dalszym ciągu należy zwiększać zdolność skutecznego stosowania prawa na wszystkich płaszczyznach systemu zamówień publicznych. Pewien postęp można odnotować w rozdziale dotyczącym prawa spółek. Realizowane jest dostosowanie ustawodawstwa do dorobku prawnego UE. Konieczne jest podjęcie dalszych starań w obszarze kontroli.

Znaczne postępy można zauważyć w dziedzinie usług finansowych, zarówno w obszarze dostosowania przepisów jak i wzmacniania zasobów administracyjnych. Niemniej jednak konieczne jest dalsze wzmocnienie potencjału administracyjnego organów regulacyjnych. Chorwacja poczyniła znaczące postępy w obszarze społeczeństwa informacyjnego i mediów, osiągając wysoki poziom dostosowania do dorobku prawnego UE. Wymagane jest jednak podejmowanie nieustannych działań na rzecz wzmocnienia potencjału dwóch krajowych organów regulacyjnych, dzięki czemu możliwe będzie poprawne stosowanie ram prawnych. Należy podtrzymać liberalizację wszystkich segmentów rynków komunikacji elektronicznej. Zadowalające postępy odnotowano w obszarze rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, przede wszystkim w zakresie tworzenia i wdrażania agencji płatniczej oraz zintegrowanych systemów administracji i kontroli oraz organizacji wspólnego rynku. Należy jednak podtrzymać istotne wysiłki podejmowane w tych kluczowych obszarach wspólnej polityki rolnej. Chorwacja powinna również całkowicie dostosować system wsparcia rolnictwa do dorobku UE oraz zwiększyć potencjał wykorzystania środków przez fundusze rozwoju obszarów wiejskich. Chorwacja poczyniła zadowalające postępy, dostosowując dorobek prawny UE w dziedzinie rybołówstwa. Przygotowania dotyczące zastosowania polityki w dziedzinie rybołówstwa są mocno zaawansowane. Chorwacja powinna poprawić wykonanie ustawodawstwa; dotyczy to przede wszystkim zarządzania flotą, inspekcji, kontroli oraz polityki strukturalnej. Odnotowano dalsze postępy w obszarze transportu. Ogólnie rzecz biorąc, poziom dostosowania jest zadowalający. Jednak niezbędne jest zakończenie tego procesu w sektorze lotniczym. Niezbędne jest podjęcie dalszych starań w celu wdrożenia dorobku prawnego UE i jego egzekwowania. Odnotowano dalszy postęp w rozdziale dotyczącym energii, w którym poziom dostosowania jest już wysoki. Niezbędne jest jednak podjęcie znaczących wysiłków w celu poprawy funkcjonowania administracji oraz zwiększenia niezależności organów regulacyjnych w sektorze energii. Daje się zauważyć postęp w dziedzinie opodatkowania, w szczególności, jeżeli chodzi o potencjał operacyjny i komputeryzację. Ustawodawstwo Chorwacji w dziedzinie opodatkowania bezpośredniego i pośredniego jest w dużej mierze zgodne z dorobkiem prawnym UE. Niemniej jednak niezbędne jest jego dalsze dostosowanie, zwłaszcza, jeżeli chodzi o podatek VAT i podatek akcyzowy. Należy kontynuować starania na rzecz wzmocnienia potencjału administracyjnego, w tym interoperacyjności systemów informatycznych. Odnotowano dalsze postępy, jeżeli chodzi o politykę gospodarczą i pieniężną; dostosowanie do dorobku prawnego UE w tych obszarach jest, ogólnie rzecz biorąc, skutecznie zakończone. Osiągnięto wyraźny postęp w dziedzinie statystyki, w związku z modernizacją infrastruktury statystycznej. Ustawodawstwo zostało dostosowane w zadowalającym stopniu. Należy kontynuować starania na rzecz pełnego dostosowania statystyk sporządzanych w Chorwacji do wymogów UE. Odnotowano zadowalające postępy w zakresie polityki społecznej i zatrudnienia. Poziom dostosowania ustawodawstwa do dorobku prawnego UE jest zadowalający. Niemniej jednak utrzymują się pewne luki w dostosowaniu przepisów, zwłaszcza w odniesieniu do transpozycji dyrektyw z zakresu prawa pracy oraz walki z dyskryminacją i równości płci. Należy w dalszym ciągu wzmacniać potencjał administracyjny. Chorwacja poczyniła postępy w zakresie polityki przedsiębiorstw i przemysłu, przede wszystkim w odniesieniu do zasad oraz instrumentów polityki. Bardzo zaawansowane jest dostosowanie ustawodawstwa do dorobku prawnego UE. Nie należy ustawać w staraniach ukierunkowanych na poprawę otoczenia biznesu. Należy podjąć wysiłki zmierzające do restrukturyzacji przemysłu stalowego, a przede wszystkim stoczniowego. Chorwacja poczyniła dalsze postępy na drodze rozwoju sieci transeuropejskich. Zakończono dostosowanie ustawodawstwa do dorobku prawnego UE. Osiągnięto zadowalające postępy w dziedzinie polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych, a zwłaszcza przygotowano dokumenty strategiczne oraz określono instytucje i mechanizmy właściwe w odniesieniu do wdrożenia unijnej polityki spójności oraz rekrutacji i szkoleń nowych pracowników. Stosunkowo zaawansowane są prace przygotowujące Chorwację do zastosowania unijnej polityki spójności. Chorwacja powinna zakończyć swoje przygotowania, koncentrując się na stworzeniu zestawu wypracowanych projektów oraz na wykorzystaniu środków. Odnotowano zadowalające postępy w dziedzinie sądownictwa i praw podstawowych. Kontynuowano reformy sądownictwa, przyjmując nowe przepisy wzmacniające niezależność sądownictwa oraz zmniejszając liczbę zaległych spraw. W dalszym ciągu jednak dużym wyzwaniem pozostaje reforma wymiaru sprawiedliwości oraz inne istotne zadania, w szczególności związane ze skutecznością, niezależnością i rozliczalnością sądownictwa. Wzmocniono starania na rzecz przeciwdziałania korupcji, które przyniosły pewne pozytywne rezultaty, jednak zjawisko to w dalszym ciągu utrzymuje się w wielu obszarach. Niezbędne są konkretne osiągnięcia w zakresie skutecznego prowadzenia dochodzeń, ścigania przestępstw i wydawania wyroków, przede wszystkim w przypadkach korupcji na wysokim szczeblu. Należy wzmocnić środki zapobiegawcze, zwiększając na przykład przejrzystość wydatków publicznych. Wzmocniono ochronę praw podstawowych, jednak należy poprawić sytuację w praktyce, przede wszystkim w odniesieniu do mniejszości i uchodźców. Chorwacja poczyniła zasadnicze postępy w dziedzinie sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa. Wyraźnie poprawiono system azylowy, jednak należy zwrócić uwagę na integrację osób, którym przyznano ochronę na terenie Chorwacji, a także na ochronę małoletnich będących nielegalnymi imigrantami. Odnotowano zadowalające postępy związane z przyznawaniem wiz. Należy jednak kontynuować dostosowanie ustawodawstwa do dorobku prawnego UE dotyczącego wiz. Odnotowano postępy w kwestii granic zewnętrznych. Należy jednak wprowadzić zmiany dotyczące szeregu aspektów planu działania w dziedzinie zintegrowanego zarządzania granicami oraz zwiększyć wymagania w zakresie sprzętu. Poczyniono znaczące postępy w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych. Postępy kontynuowano również w polityce mającej na celu walkę z narkotykami. Osiągnięto dalsze postępy w dziedzinie nauki i badań naukowych, jednak ze względu na kryzys gospodarczy i finansowy ich tempo uległo spowolnieniu. Niezbędne jest podjęcie wysiłków w celu dalszego wzmacniania potencjału w zakresie badań naukowych, zapewnienia szkoleń oraz zwiększenia inwestycji, podejmowanych przez przedstawicieli przemysłu oraz małe i średnie przedsiębiorstwa w dziedzinie badań naukowych. Odnotowano dalsze postępy w kontekście dorobku prawnego UE w zakresie edukacji i kultury. Poziom dostosowania ustawodawstwa jest zadowalający. Chorwacja powinna kontynuować swoje przygotowania do zarządzania programami „Uczenie się przez całe życie” i „Młodzież w działaniu”. Odnotowano zadowalające postępy w rozdziale dotyczącym środowiska naturalnego, zarówno w odniesieniu do dostosowania ustawodawstwa jak i jego wdrożenia. Zakończyć należy dostosowanie przepisów dotyczących jakości wody oraz – w pewnym zakresie – zmian klimatu. Należy poprawić wdrożenie horyzontalnego dorobku prawnego UE oraz współpracę z organizacjami pozarządowymi, prowadzącymi działalność w obszarze środowiska naturalnego. Ogólnie rzecz biorąc, przygotowania Chorwacji zbliżają się do końca. Chorwacja powinna kontynuować proces wzmacniania potencjału administracyjnego, przede wszystkim na szczeblu lokalnym. Odnotowano zadowalające postępy, jeżeli chodzi o ochronę zdrowia i konsumentów. Osiągnięto zadowalający poziom dostosowania ustawodawstwa. Niezbędne są jednak trwałe starania na rzecz dalszego wzmocnienia potencjału administracyjnego. Zadowalające postępy odnotowano w odniesieniu do unii celnej. Przepisy prawa celnego w Chorwacji są w bardzo dużym stopniu dostosowane do dorobku prawnego UE. Chorwacja osiąga kolejne postępy w obszarze technologii informatycznych, przede wszystkim w odniesieniu do interoperacyjności. Wymagane są dalsze osiągnięcia na drodze do usunięcia ostatnich rozbieżności w ustawodawstwie Chorwacji, wdrożenia strategii na rzecz walki z korupcją oraz przygotowania pod kątem interoperacyjności systemów informatycznych. Odnotowano pewne postępy w dziedzinie stosunków zewnętrznych. Chorwacja osiągnęła zaawansowany poziom dostosowania ustawodawstwa i w dalszym ciągu koordynuje i dostosowuje swoje stanowisko na forach międzynarodowych. Jednak w kwestii zabezpieczeń Chorwacja powinna zwrócić uwagę na kwestię pełnej zgodności z jej międzynarodowymi zobowiązaniami. Należy przeznaczyć dalsze zasoby na politykę rozwoju i pomoc humanitarną. Chorwacja osiągnęła kolejne postępy w dziedzinie polityki zagranicznej, polityki bezpieczeństwa i obronnej. Chorwacja nadal uczestniczy w szeregu wojskowych i cywilnych misji UE. Ogólnie rzecz biorąc, Chorwacja może poszczycić się wysokim poziomem dostosowania ustawodawstwa. Chorwacja powinna kontynuować wzmacnianie wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących kontroli zbrojeń, w tym podejmować działania na rzecz przejrzystości informacji dotyczących zbrojeń. Odnotowano postępy w dziedzinie kontroli finansowej. Wzmocniono niezależność Państwowego Urzędu ds. Kontroli. Obecnie należałoby skupić działania na trwałości reform. Organy zaangażowane w strukturę koordynacji działań zwalczających nadużycia finansowe powinny zwiększyć swoje wysiłki na rzecz skutecznego wdrożenia strategii zwalczania nadużyć finansowych. Odnotowano dalsze postępy, jeżeli chodzi o przepisy finansowe i budżetowe. Rozbudowano potencjał instytucjonalny umożliwiający stosowanie przepisów w odniesieniu do zasobów własnych. Chorwacja osiągnęła dobry poziom dostosowania ustawodawstwa do dorobku prawnego UE i dysponuje potencjałem do jego wdrożenia, z wyjątkiem opłat wyrównawczych od cukru. Chorwacja powinna dalej wzmacniać swój potencjał koordynacji.

Turcja

W ciągu ostatnich kilku lat opinia publiczna w krajach należących do UE stała się bardziej sceptyczna w związku z perspektywą przyłączenia do Unii tak dużego kraju jak Turcja, położonego na peryferiach Europy, w przytłaczającej większości muzułmańskiego, gdzie społeczno-ekonomiczne warunki są znacznie poniżej średniej europejskiej. Zgodnie z reportem Komisji Europejskiej- Special Eurobaromoter 225- zatytułowanym „Attitudes Towards European Union Enlargement”, w którym badanie opinii publicznej w krajach członkowskich UE zostało przeprowadzone między marcem a majem 2006r, 45% respondentów opowiedziało się za rozszerzeniem Unii o nowych członków w tym jednak tylko 39% z nich było za akcesją Turcji do Wspólnoty, nawet jeśli wypełni ona wszystkie kryteria i warunki przystąpienia. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż w przypadku Chorwacji poparcie to było o wiele wyższe i wynosiło 56%. Europejska opinia publiczna jest bardzo podzielona w kwestii członkostwa Ankary. Głównymi jego przeciwnikami są: Austria, Niemcy, Cypr, Grecja i Luksemburg, jednakże większość społeczeństwa Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Szwecji, Słowenii, Polski, Holandii i Danii wspiera akcesję Turcji. Ogólnie niechęć jest większa wśród starych członków Unii (49%) niż wśród nowych (40%). W tych krajach bowiem spodziewany jest największy napływ imigrantów z Turcji po wprowadzeniu swobody przepływu osób. Ze względu na strukturę społeczną rodzin tureckich (duża liczba dzieci, niepracujące żony) powstają obawy o duże obciążenia z tytułu świadczeń socjalnych dla budżetów krajów przyjmujących imigrantów.

Sceptycyzm wydaje się większy w krajach z wyraźnie liczną mniejszością turecką, takich jak Niemcy czy Austria. Świadczy to o tym, iż członkostwo Turcji jest postrzegane także przez pryzmat doświadczeń tych krajów z tureckimi imigrantami, którzy często mieli problemy z integracją ze społeczeństwami krajów przyjmujących.

Opór Austriaków spowodował, że szefowie MSZ państw unijnych musieli w awaryjnym trybie spotkać się w Luksemburgu na dzień przed planowaną datą rozpoczęcia rozmów z Ankarą. Do późnych godzin nocnych ministrom 24 państw unijnych nie udało się przekonać Austriaków, by wycofali swoją blokadę.

Oficjalne rozpoczęcie negocjacji na temat przystąpienia Turcji do UE było już od dawna zaplanowane. Mimo wielotygodniowych sporów o Cypr, którego tureckie władze nie chcą nadal uznać, wydawało się, że już nic nie zepsuje planowanej fety. Weto postawiła jednak Austria. Przez tydzień Wiedeń torpedował ustalenie, tzw. mandatu negocjacyjnego, czyli podstaw prawnych do negocjacji.

Austriaccy politycy czerpali siły do oporu z sondaży, który pokazał, że aż 73 proc. Austriaków jest przekonanych, iż kulturowe różnice między Turcją a Europą są zbyt duże, by pozwolić Turcji na wejście do Wspólnoty. Ale nacisk pozostałych członków też był silny. Szwedzka minister Laila Freivalds powiedziała jednak, że UE nie powinna Austriakom ustępować. Szef brytyjskiej dyplomacji Jack Straw ostrzegł, że zablokowanie negocjacji z Turcją grozi pogłębieniem przepaści pomiędzy światem muzułmańskim a chrześcijańskim. – Obawiamy się tak zwanego zderzenia cywilizacji – powiedział Straw w rozmowie z BBC. – Wyobraźmy sobie, co będzie za 25 lat. Jeśli dziś powiemy Turcji „nie”, a na Bliskim Wschodzie będzie katastrofa i wielki problem z ropą, może będziemy wówczas żałować, że jednak nie powiedzieliśmy „tak” – sekundował mu szef unijnej dyplomacji Javier Solana.

Szef komisji ds. UE w austriackim parlamencie Werner Fasslabend, uważał że Unia Europejska nie jest jeszcze gotowa na przyjęcie Turcji, jednak po wielotygodniowych rozmowach rząd austriacki jest zainteresowany i otwarty na proces zbliżania Turcji do Unii Europejskiej, jednak zastanawia się czy ten kraj jest wystarczająco dojrzały, aby wstąpić do Wspólnoty i czy Unia jest wystarczająco dojrzała i gotowa, by się o Turcję rozszerzyć. Rząd Austrii zwraca uwagę, że w Turcji liczba rolników czterokrotnie przewyższa ich ilość w całej Unii Europejskiej, co może spowodować problemy finansowe. W przeprowadzonych w pod koniec 2005 roku w Austrii badaniach, aż 80 proc. społeczeństwa zadeklarowało sprzeciw wobec członkostwa Turcji w UE. Austriacy chcą, by zaoferować alternatywne rozwiązanie, jak np. „uprzywilejowane partnerstwo” (wzmocnienie współpracy urzędów, instytucji wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych), na co nie zgadza się turcja. Austriacki minister Fasslabend nie wykluczał, że pozytywna decyzja w sprawie członkostwa Turcji pojawi się w najbliższych 20 latach, choć – jak zaznaczył – „na pewno nie będzie to w ciągu najbliższych 10 lat„.

Unia Europejska rozpoczęła negocjacje członkowskie z Turcją 3 października 2005 roku. Unia zastrzegła jednak, że negocjacje członkowskie z Turcją będą miały charakter otwarty, czyli można je będzie zawiesić w każdej chwili. Turcja od ponad 40 lat puka do drzwi Unii Europejskiej. O europejskich aspiracjach Turcji mówi się od 1963 roku, kiedy to Ankara podpisała układ stowarzyszeniowy z Europejską Wspólnotą Gospodarczą. Dawał on Turcji perspektywę „późniejszego” wejścia do EWG. Oficjalnie Turcja wystąpiła o członkostwo w 1987 roku. W 2007 r. kanclerz Austrii Alfred Gusenbauer oświadczył, że Turcja nie jest gotowa do wejścia do Unii Europejskiej z powodu niedostatecznego przestrzegania praw człowieka i nie należy podsycać jej nadziei na szybką akcesję. „Tak długo, jak obywatele tureccy będą się ubiegać o azyl w Austrii i tak długo, jak austriackie władze będą uznawać, że powody, jakimi uzasadnia się takie wnioski, są na tyle istotne, że azyl rzeczywiście jest udzielany, przyjęcie Turcji do UE będzie niemożliwe”

Problem praw człowieka i ludności kurdyjskiej to jedne z najważniejszych, a zarazem najbardziej drażliwych aspektów integracji Turcji z Unią Europejską. Zwłaszcza problem kurdyjski jest trudny do rozwiązania i wzbudza on dodatkowo nastroje nacjonalistyczne wśród Turków, którzy obawiają się utraty suwerenności i integralności państwa.

Perspektywa członkostwa w UE stała się motorem zmian w tureckim prawie. Objęły one swoim zakresem prawie jedną trzecią ustanowionej w 1982 r. konstytucji. Zniesiono karę śmierci, zwiększono ochronę swobody słowa, zmniejszono dyskryminację kobiet i mniejszości kurdyjskiej. I choć ich sytuacja jest nadal daleka od standardów UE, szansa przystąpienia Turcji do Unii znacząco wpływa na polepszenie sytuacji w tym państwie.

Sondaże każdorazowo wskazują, że Austria jest najbardziej krytycznie ze wszystkich państw UE nastawiona wobec przyjęcia Turcji do unii: w niektórych sondażach aż do 80 proc. badanych odrzucało możliwość tureckiej akcesji.  Nie należy jednak spodziewać się zakończenia rozmów na temat ewentualnego członkostwa Turcji w UE przed rokiem 2014.

Ważne daty:

  • Wrzesień 1959 r. – Turcja składa wniosek o członkostwo w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej (EWG).
  • Wrzesień 1963 r. – podpisano układ o stowarzyszeniu (tzw. układ z Ankary), przewidujący ustanowienie unii celnej pomiędzy Turcją a EWG oraz jej ewentualne przystąpienie do UE. Podpisano pierwszy protokół finansowy.
  • Kwiecień 1987 r. – Turcja składa wniosek o pełne członkostwo w EWG
  • Grudzień 1997 r. – Rada Europejska w Luksemburgu podejmuje decyzję, że Turcja ma prawo ubiegać się o członkostwo w Unii Europejskiej.
  • Grudzień 1999 r. – Rada UE w Helsinkach oficjalnie uznaje Turcję za kraj kandydujący.
  • Październik 2005 r. – Rada przyjmuje ramy negocjacyjne określające zasady negocjacji. Oficjalne otwarcie negocjacji z Turcją.

Turcja kontynuuje proces reform politycznych, przede wszystkim dokonując reformy konstytucji. Niezbędne są dalsze osiągnięcia, jeżeli chodzi o prawa podstawowe, „demokratyczne otwarcie” oraz zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron w proces reform. Szczególnym wyzwaniem jest zapewnienie wolności słowa w praktyce. Negocjacje w sprawie przystąpienia postępują raczej w wolnym tempie. Turcja będzie w stanie przyspieszyć tempa negocjacji, czyniąc postępy w realizacji poziomów odniesienia oraz wymogów, które zostały określone w ramach negocjacyjnych. Obecnie bardzo ważne jest, aby Turcja w niezwłocznie wypełniła swoje zobowiązania związane z wdrożeniem w sposób niedyskryminacyjny dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu, oraz poczyniła postępy w normalizacji dwustronnych stosunków z Republiką Cypru. UE będzie dalej śledzić i weryfikować postępy w kwestiach objętych zakresem deklaracji z dnia 21 września 2005 r., zgodnie z konkluzjami Rady, w tym konkluzjami z grudnia 2006 r. oraz z grudnia 2009 r. Turcja stale poprawia swoją zdolność do przyjęcia obowiązków wynikających z członkostwa w UE.

Ukraina

W marcu 2007 rozpoczęto negocjacje w sprawie szerszego porozumienia UE-Ukraina podobnego do układów stowarzyszeniowych. Współpraca UE-Ukraina dotyczy m.in. stworzenia wspólnej przestrzeni powietrznej, opracowania i realizacji strategii transportowej, która przyczyni się do rozwoju korytarzy transportowych.

W Austrii a także w całej UE brak jest konsensusu co do miejsca Ukrainy w Europie i jej ewentualnego członkowstwa. Unia ma powody do nieufności wobec Ukrainy, po tym, jak w maju 2009 r. Kijów oszukał Brukselę na temat pozornie krytycznej sytuacji w jego sektorze gazowym. Unię może frustrować brak reform na Ukrainie, mimo licznych zapowiedzi wprowadzenia zmian przez Kijów. Ale sporą część winy za zły stan obecnych stosunków dwustronnych ponosi Bruksela, ociągająca się w planowaniu wprowadzenia ruchu bezwizowego dla obywateli Ukrainy, a przede wszystkim wstrzymująca się z jakąkolwiek deklaracją na temat perspektywy akcesyjnej dla Ukrainy. Panujący obecnie stan wzajemnej nieufności jest na dłuższą metę szkodliwy dla obydwu stron. Dlatego, w przypadku, gdyby wybory faktycznie przełożyły się na stabilizację sytuacji na Ukrainie, wówczas Unia powinna wyjść z inicjatywą „resetu”.  Taka inicjatywa polegałby na uczynieniu „kroku do przodu” przez obie strony. UE postanowiłaby o przyspieszeniu rozmów o porozumieniu stowarzyszeniowym i dałaby jasny sygnał, że perspektywa akcesyjna jest dla Ukraińców otwarta. Natomiast Ukraina musiałaby wówczas przedstawić wiarygodny program reform oraz rozpocząć jego realizację. Jednocześnie, UE i Ukraina powinny wzmocnić dialog z Rosją, nie ustając w próbach przekonania jej, że nie powinna obawiać się rozszerzenia Unii na wschód, bo nie jest ono elementem rywalizacji Rosji i Zachodu o strefy wpływów.

W październiku 2010 Rada Najwyższa Ukrainy odrzuciła pomysł złożenia wniosku w sprawie członkostwa w Unii Europejskiej.

Unia Europejska a Ukraina

argumenty za:

- członkostwo w ONZ
- członkostwo w Radzie Europy
- członkostwo w OBWE
- członkostwo w WTO
- położenie na kontynencie europejskim
- silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską (przynajmniej zachodniej i centralnej części kraju)
- aspiracje proatlantyckie

argumenty przeciw:

- niestabilność polityczna
- częste zmiany rządów i rozwiązywanie parlamentu i brak reform gospodarczych i politycznych
- niestabilność w kierunku proeuroatlantyckim
- silne tendencje prorosyjskie (propagowanie euroazjatyzmu, a co za tym idzie antyeuropeizmu)
-słaba gospodarka